Chia sẻ

Tiếp cận lĩnh vực nuôi trồng thủy sản từ ngành Công nghệ sinh học: những định hướng quan trọng

22-05-2019

Theo Tổ chức Nông Lương Thế giới (FAO, 2018) Việt Nam là một trong những quốc gia xuất khẩu thủy hải sản lớn nhất thế giới bên cạnh Trung Quốc, Ấn Độ, Nauy, Canada...nhờ tận dụng tốt bờ biển dài 3.260 km và hơn 1,4 triệu hecta mặt nước từ sông hồ, đầm phá. Theo báo cáo của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2017, sản lượng xuất khẩu thủy sản đạt 3,67 triệu tấn, kim ngạch xuất khẩu đạt 8,3 tỷ USD, tăng 18% so với năm 2016.

Trong năm 2018, kim ngạch xuất khẩu lần đầu đạt 9 tỷ USD, tăng 8,4% so với năm 2017. Trong đó, cá tra mặc dù giảm về sản lượng nhưng giá bán tăng cao giúp giá trị xuất khẩu đạt 2,26 tỷ USD, tăng 26,4%; tôm 3,58 tỷ USD, giảm 7,1% (tôm thẻ chân trắng 2,48 tỷ USD giảm 2,0%; tôm sú 810 triệu USD, giảm 7,8%); nhóm hải sản gồm cá ngừ 675 triệu USD, tăng 13,9%; cá khác 1,52 tỷ USD, tăng 15,5%, nhuyễn thể 785 triệu USD tăng 9,1%, giáp xác 145 triệu USD, tăng 23,0%. Kế hoạch, mục tiêu cụ thể năm 2019 của ngành thủy sản là giá trị sản xuất tăng 4,25% so với năm 2018, tổng sản lượng thủy sản 7,9 triệu tấn (khai thác 3,6 triệu tấn, nuôi trồng 4,3 triệu tấn); kim ngạch xuất khẩu thủy sản phấn đấu đạt 10 tỷ USD (Theo Tổng cục Thủy Sản).

Tuy nhiên, tình hình hạn hán, thiếu nước ngọt và xâm nhập mặn diễn biến phức tạp sẽ tiếp tục có những ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động sản xuất thủy sản, nhất là các loài nuôi nước ngọt, tác động không nhỏ đến diện tích và sản lượng nguyên liệu thủy sản nói chung. Bên cạnh đó, dịch bệnh và các sự cố môi trường khó kiểm soát xảy ra với tần suất ngày càng nhiều và tình hình ngày càng phức tạp. Hiện nay, khi dịch bệnh bắt đầu xảy ra và bùng phát, người nuôi lựa chọn kháng sinh như là giải pháp đầu tiên để tiêu diệt mầm bệnh. Tuy nhiên, việc sử dụng kháng sinh không theo hướng dẫn khoa học với nồng độ cao và liên tục sẽ dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng phải kể đến là gia tăng khả năng đề kháng kháng sinh của vi khuẩn gây bệnh làm cho hiệu quả điều trị bằng kháng sinh của những lần tiếp theo không đạt hiệu quả cao, khả năng lan truyền các gene kháng cho các vi khuẩn gây bệnh trên người và động vật, đồng thời gia tăng khả năng tồn lưu kháng sinh trong các sản phẩm thủy sản xuất khẩu nhất là các kháng sinh không nằm trong danh mục cho phép của các quốc gia nhập khẩu. Dư lượng kháng sinh trong các sản phẩm thủy sản sẽ khiến cho các nhà nhập khẩu từ chối các lô hàng dẫn đến thiệt hại về mặt kinh tế, đồng thời ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín, thương hiệu của thủy sản Việt Nam trên thị trường thế giới. Nhằm khắc phục những hậu quả đến từ tình trạng sử dụng bừa bãi kháng sinh, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đã ban hành kế hoạch quốc gia về quản lý và sử dụng kháng sinh, phòng chống hiện trạng kháng kháng sinh trong chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản.

Nắm bắt được những vấn đề và xu hướng phát triển của ngành thủy sản Việt Nam nói chung và Đồng bằng Sông Cửu Long nói riêng, Bộ môn Công nghệ Sinh học và Khoa học Cây trồng kết hợp với Bộ môn Nuôi trồng Thủy sản, Khoa Nông nghiệp và Công nghệ Thực phẩm, Trường Đại học Tiền Giang đã xác định những định hướng quan trọng để tiếp cận giải quyết các vấn đề về kiểm soát đề kháng kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản bền vững thông qua khía cạnh nghiên cứu khoa học và đào tạo các thế hệ sinh viên biết phân tích, phát hiện vấn đề và thành thạo các kỹ thuật để tiếp cận giải quyết các vấn đề đã phát hiện, cụ thể như sau:

  1. Đào tạo sinh viên nắm vững các kỹ thuật chuẩn đoán, phân lập xác định các tác nhân gây bệnh bao gồm virus, vi khuẩn, nấm, ký sinh trùng bằng kỹ thuật vi sinh, hóa sinh và sinh học phân tử hiện đại nhằm xác định nhanh, chính xác các tác nhân gây bệnh.
  2. Phân lập, tuyển chọn các vi sinh vật có khả năng phân hủy Protein, chuyển hóa Nitơ... nhằm phát triển các chế phẩm vi sinh ứng dụng trong xử lý nước thải, bùn thải từ hoạt động nuôi trồng thủy sản.
  3. Chuẩn hóa và hướng dẫn các kỹ năng thực hiện kháng sinh đồ, xác định các kháng sinh kháng và nhạy cảm đối với các vi khuẩn gây bệnh nhằm cung cấp thông tin và hướng dẫn điều trì phù hợp với định hướng của Bộ NN&PTNT cũng như định hướng phát triển bền vững ngành nuôi trồng thủy sản. Đồng thời nghiên cứu và hướng dẫn sinh viên tiếp cận mức độ phân tử của các vi khuẩn gây bệnh thông qua các kỹ thuật giải trình tự và phân tích hệ gene vi khuẩn nhằm dự đoán, xác định chính xác số lượng và vị trí các gene đề kháng.
  4. Nghiên cứu và hướng dẫn sinh viên phát triển các giải pháp thay thế kháng sinh theo gợi ý của các tổ chức khoa học công nghệ trên thế giới. Trong đó tập trung vào ba định hướng nghiên cứu chính bao gồm: (1) Ly trích và khảo sát hoạt tính kháng khuẩn của các loại thảo dược Việt Nam nhằm ứng dụng trong việc hỗ trợ điều trị các bệnh gây ra trên động vật thủy sản. (2) Phân lập, định danh và tuyển chọn các vi khuẩn có hoạt tính Probiotic nhằm ứng dụng trong thiết kế các loại thức ăn thủy sản có chứa Probiotic, Synbiotic giúp hỗ trợ tăng trưởng, tăng cường hệ miễn dịch và đề kháng tác nhân gây bệnh trên các loại thủy sản nuôi có giá trị kinh tế cao hiện nay như tôm sú, tôm thẻ chân trắng, cá tra, cá điêu hồng, cá rô phi, các lóc, cá chẽm...(3) Phân lập, tuyển chọn và phân tích hệ gene của thực khuẩn thể (một loại virus đặc biệt, có khả năng xâm nhiễm và giết chết tế bào vi khuẩn) nhằm phát triển một giải pháp có khả năng thay thế kháng sinh tiêu diệt mạnh mẽ vi khuẩn gây bệnh nhưng an toàn với hệ sinh thái, sức khỏe động vật thủy sản và con người.

Sinh viên Triệu Thị Thanh Hằng (Lớp Công nghệ Sinh học 14) và Cao Tuấn Đức (Lớp Nuôi trồng Thủy sản 14) do ThS. Nguyễn Công Tráng (Bộ môn Nuôi trồng Thủy sản) hướng dẫn báo cáo tại Hội nghị Khoa học trẻ toàn quốc ngành Thủy sản với đề tài: “Khả năng kháng một số loài vi khuẩn gây bệnh trên động vật thủy sản của dịch trích từ lá và hạt cây trâm bầu (Combretum quadrangulara) trong điều kiện in vitro” (Hình trái). Sinh viên Lê Bửu Kỳ và Bùi Thế Huy (Lớp Công nghệ Sinh học 14) đạt giải Khuyến Khích tại Vòng Chung kết giải thưởng Euréka 2018 với đề tài: “Phân lập, tuyển chọn và khảo sát một số đặc tính sinh học của thực khuẩn thể xâm nhiễm vi khuẩn Aeromonas hydrophila gây bệnh xuất huyết từ các ao nuôi cá tra ở Tiền Giang”

Với những định hướng nghiên cứu và đào tạo của ngành Công nghệ Sinh học trong việc tiếp cận giải quyết các vấn đề của ngành Nuôi trồng Thủy sản, sinh viên tốt nghiệp ra trường sẽ nắm vững các kiến thức, kỹ năng về phương pháp vi sinh, hóa sinh, miễn dịch, sinh học phân tử và tin sinh học ứng dụng. Ngoài ra, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng thiết kế nghiên cứu, đọc và viết báo cáo khoa học cũng được bổ sung trong suốt quá trình học. Bên cạnh học tập tại phòng thí nghiệm, trại thực nghiệm thủy sản của Khoa Nông nghiệp và Công nghệ Thực phẩm, Trường Đại học Tiền Giang, sinh viên còn được kiến tập, thực tập, trao đổi nghiên cứu tại các công ty, đơn vị nghiên cứu chuyên sâu về lĩnh vực nuôi trồng thủy sản như: Công ty Cổ phần Vĩnh Hoàn; Công ty TNHH VIBO; Phòng Công nghệ Sinh học Thủy sản, Trung tâm Công nghệ Sinh học TP.HCM; Viện Nghiên cứu và Nuôi trồng Thủy sản 2; Đơn vị Nghiên cứu bệnh cá, Khoa Khoa học Thú Y, Trường Đại học Chulalongkorn, Thái Lan; Trung tâm nghiên cứu di truyền và Công nghệ Sinh học trên tôm, Khoa Khoa học, Trường Đại học Mahidol, Thái Lan. Sinh viên sau khi tốt nghiệp có cơ hội lớn làm việc trong phòng thí nghiệm của công ty chuyên về nuôi trồng, sản xuất giống và thức ăn thủy sản; các đơn vị nghiên cứu về nuôi trồng thủy sản hoặc có đủ kiến thức tiếp cận các học bổng để tiếp tục học cao học trong và ngoài nước.

Đề tài: “Khảo sát một số đặc tính của vi khuẩn Lactobacillus fermentum định hướng ứng dụng trong nuôi trồng thủy sản” do nhóm nghiên cứu Phan Thị Phương, Nguyễn Công Tăng (Lớp Công nghệ Sinh học 13), Vũ Ngọc Yến Nhi, Phan Ngọc Thương (Lớp Đại học Công nghệ Sinh học 14) thực hiện được báo cáo tại các hội nghị khoa học chuyên ngành như Hội nghị Công nghệ Sinh học toàn quốc, Hà Nội, 2018; Hội nghị Công nghệ Sinh học Vùng Đồng bằng Sông Cửu Long, Cần Thơ, 2018; Hội nghị Khoa học về “One Medicine – One Science”, ChiangMai, Thái Lan 2019; Hội thảo chuyên ngành Khoa học Thú Y, Đại học Chulalongkorn, Bangkok, Thái Lan, 2019. Hiện tại, Phượng (hình ngoài cùng bên phải) đang là chuyên viên Labo xét nghiệm mẫu tôm và nước ao nuôi tôm tại Công ty TNHH Long Sinh.

Thông tin chi tiết về ngành học, tổ hợp xét tuyển vui lòng liên hệ Khoa Nông nghiệp và Công nghệ Thực phẩm, Trường Đại học Tiền Giang. Địa chỉ: Km1964, Quốc lộ 1A, Xã Long An, Huyện Châu Thành, Tỉnh Tiền Giang, Email: knncntp@tgu.edu.vn, Số điện thoại: 0733.855.351 hoặc Tiến sĩ Đoàn Thị Ngọc Thanh, Email: dtnthanh@tgu.edu.vn, Số điện thoại: 0845101081.

L.T.Điền – Khoa NN&CNTP