Chia sẻ

Dương Khuy

27-08-2015

NHÀ CÁCH MẠNG DƯƠNG KHUY VỚI CUỘC TỔNG KHỞI NGHĨA THÁNG TÁM NĂM 1945 TẠI TỈNH MỸ THO

Dương Khuy sinh năm 1910 tại làng Mỹ Long, nay là xã Lương Quới, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre trong một gia đình Nho học yêu nước (1).

Từ thuở thiếu niên, được các nhà yêu nước tiền bối, như Nguyễn An Ninh ở Sài Gòn, Nguyễn Văn Nguyễn ở Mỹ Tho, Trần Vĩnh Hoài (Hương trưởng Hoài) ở Chợ Gạo hết lòng giáo dục và giác ngộ cách mạng, nên ông sớm có ý thức đấu tranh chống áp bức, bóc lột, giành độc lập, tự do cho đất nước và đồng bào. Vì thế, ông đã từng tham gia tổ chức Thanh niên Cao vọng do nhà yêu nước Nguyễn An Ninh sáng lập.

Năm 1930, ông giác ngộ chủ nghĩa cộng sản và tích cực tham gia cuộc đấu tranh của nhân dân huyện Giồng Trôm trong Cao trào cách mạng 1930 – 1931. Tháng 4 – 1932, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương (nay là Đảng Cộng sản Việt Nam); và được phân công hoạt động tại các xã Lương Quới, Bình Hòa, Bình Thành thuộc huyện Giồng Trôm.

Năm 1933, ông bị địch bắt trên đường công tác tại Châu Bình. Tòa án thực dân tỉnh Bến Tre kết án ông 4 năm tù giam và 10 năm biệt xứ. Trong thời gian bị giam cầm, ông vẫn một lòng một dạ trung thành với lý tuởng giải phóng dân tộc và giải phóng giai cấp của Đảng.

Cuối năm 1936, mãn hạn tù, ông đến cư trú và hoạt động tại làng Long Hưng, một địa phương có phong trào cách mạng phát triển rất mạnh của tỉnh Mỹ Tho. Nhưng chỉ một năm sau, ông bị địch bắt trở lại; và phải chịu án 2 năm tù. Không khuất phục được ý chí kiên cường của người chiến sĩ cộng sản, đến cuối năm 1939, địch buộc phải thả ông ra tù. Ngay sau đó, ông tìm cách móc nối với các cơ sở cách mạng, hoạt động trở lại.

Năm 1940, để chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa Nam kì, ông được Tỉnh ủy Mỹ Tho phân công làm Trưởng ban Khởi nghĩa huyện Chợ Gạo. Đến trước cuộc khởi nghĩa nổ ra, ông bị địch bắt lần thứ ba; và lần này, chính quyền thực dân đày ông lên Tà Lài, chốn rừng thiêng nước độc thuộc vùng Đồng Nai Thượng, tỉnh Biên Hòa. Tại đây, ông sinh hoạt trong chi bộ Đảng của nhà tù, cùng với các nhà cách mạng nổi tiếng, như Trần Văn Giàu, Dương Quang Đông, Tô Ký, v. v…

Cuối năm 1941, để gầy dựng lại cơ sở cách mạng ở các địa phương sau cuộc khủng bố trắng của thực dân Pháp, ông cùng với hai người khác được chi bộ nhà tù tổ chức vượt ngục. Cuộc vượt ngục, tuy trải qua nhiều gian nan, nguy hiểm, nhưng đã thành công. Ông lại trở về Mỹ Tho, bám dân và bắt tay vào việc xây dựng lực lượng cách mạng.

Đầu năm 1943, ông được cấp trên chỉ định làm Bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho; và đến tháng 5 – 1943, làm Bí thư Liên tỉnh ủy miền Trung Nam bộ (gồm các tỉnh Mỹ Tho, Gò Công, Tân An, Bến Tre, Trà Vinh, Vĩnh Long). Tháng 10-1943, theo đề nghị của ông, hội nghị bầu Ban cán sự Xứ ủy Nam kỳ được tổ chức tại xã Tân Thuận Bình, huyện Chợ Gạo, tỉnh Mỹ Tho. Hội nghị đề ra phương hướng hành động trước mắt và chuẩn bị tư thế để khi nhận được nghị quyết và tài liệu của Trung ương thì có hành động nhất quán. Tại hội nghị, ông được bầu làm Xứ ủy viên. Với cương vị là Bí thư Liên tỉnh ủy và trực tiếp phụ trách tỉnh Mỹ Tho, ông đã lãnh đạo và chỉ đạo việc khôi phục và phát triển phong trào cách mạng ở các tỉnh thuộc vùng trách nhiệm của mình, nhất là các cơ sở cách mạng trên địa bàn tỉnh Mỹ Tho.

Sau ngày Nhật đảo chính Pháp (9 - 3 - 1945), quán triệt  Chỉ thị “Nhật – Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” của Ban Thường vụ Trung ương Đảng, ông đã triệu tập Ban Cán sự Tỉnh ủy Mỹ Tho nhằm đề ra những chủ trương cần kíp trong việc phát động nhân dân khởi nghĩa giành chính quyền. Ngày 15 - 5 - 1945, tại Hội nghị Tỉnh ủy Mỹ Tho được tổ chức ở xã Trung An (nay thuộc TP Mỹ Tho), ông được bầu lại làm Bí thư Tỉnh ủy. Tại hội nghị, Tỉnh ủy chủ trương tập trung khôi phục nhanh các cơ sở Đảng, tích cực chuẩn bị mọi mặt, sẵn sàng đón thời cơ và chớp thời cơ giành chính quyền về tay nhân dân.

Ngày 16 và 17-8-1945, đại hội Quốc dân họp tại Tân Trào (Tuyên Quang)  tán thành chủ trương Tổng khởi nghĩa của Đảng Cộng sản Đông Dương. Trong Thư kêu gọi đồng bào cả nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Giờ quyết định cho vận mệnh dân tộc đã đến. Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho ta... Chúng ta không thể chậm trễ”.

Cũng vào tối ngày 16/8 và sáng ngày 17/8/1945, Xứ ủy Nam Kỳ họp hội nghị khẩn cấp tại Chợ Đệm (nay thuộc huyện Bình Chánh, TP Hồ Chí Minh). Với tư cách là Bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho, ông tham dự hội nghị. Trước tình hình phong trào cách mạng cả nước có những chuyển biến nhanh chóng, hội nghị xác định: Thời cơ khởi nghĩa đã đến, các địa phương tùy theo tình hình mà lãnh đạo khởi nghĩa giành chính quyền.

Lúc bấy giờ, tại Mỹ Tho, tình hình diễn ra ngày càng có lợi cho phong trào cách mạng. Lữ đoàn quân phiệt Nhật đóng ở Mỹ Tho hoang mang, dao động. Chính quyền tay sai phát xít Nhật ở tỉnh Mỹ Tho ngừng việc. Đó là thời cơ vô cùng thuận lợi để nhân dân tỉnh nhà tiến hành tổng khởi nghĩa giành chính quyền.

Ngay trong đêm 17/8/1945, ngay sau khi dự hội nghị Chợ Đệm trở về, ông đã  chủ trì Hội nghị Tỉnh ủy về việc phát động nhân dân đứng lên khởi nghĩa giành chính quyền. Hội nghị nhất trí nhận định thời cơ cách mạng đã chín muồi và quyết định phát lệnh khởi nghĩa với phương châm nơi nào có lực lượng mạnh, địch yếu thì khởi nghĩa trước, nơi nào lực lượng ta còn yếu thì khởi nghĩa sau, quyết phải giành cho được chính quyền về tay nhân dân.

Ở thị xã Mỹ Tho, các điều kiện khởi nghĩa có nhiều thuận lợi hơn các nơi khác, lại là nơi đầu não chính trị của địch trong toàn tỉnh, nên Tỉnh ủy quyết định chọn thị xã Mỹ Tho khởi nghĩa trước để lấy đà và tạo điệu kiện thuận lợi cho các quận khởi nghĩa.

Thực hiện chủ trương trên, Tỉnh ủy Mỹ Tho thành lập Ban Vận động Việt Minh gồm các đồng chí: Phan Lương Trực, Ba Cần, Hương Thân Được và Lưu Văn Đoàn. Ban Vận động Việt Minh sử dụng 32 súng do lực lượng binh vận mang về cùng với súng con chôn giữ từ thời Nam kỳ khởi nghĩa và mò được 20 súng từ tàu Pháp ở cồn Rồng, Bình Đức trang bị cho lực lượng vũ trang tham gia giành chính quyền tại thị xã Mỹ Tho.

Tại đây, thay mặt Tỉnh ủy, ông đã chỉ đạo lấy lực lượng của trường quân sự tại cầu Bến Chùa, xã Long An làm lực lượng chủ công. Lúc bấy giờ, trường quân sự Long An sắp mãn khóa 2 với gần 100 học viên, được biên chế thành 3 trung đội do đồng chí Phan Lương Trực chỉ huy. Nhiệm vụ được Tỉnh ủy giao là phải phối hợp chặt chẽ với lực lượng nội ô đánh chiếm bằng được các cơ sở trọng yếu. 4 giờ sáng ngày 18-8-1945, lực lượng chủ công tiến vào thị xã bằng 2 chiếc xe đò hiệu Hữu Lợi. Đến đường Bourdais (nay là đường Hùng Vương) tách làm 2 cánh, một cánh do đồng chí Phan Lương Trực chỉ huy tiến chiếm trại lính người Việt; một cánh do đồng chí Hàng Nhật Nguyên chỉ huy tiến chiếm sở mật thám và sở cảnh sát. Các cánh quân đều được sự tiếp ứng của lực lượng tại chỗ và sự hướng dẫn của cơ sở nội ứng nên đã nhanh chóng làm chủ các mục tiêu đã định.

Sau đó, quần chúng đánh chiếm các công sở còn lại, bao gồm Tòa Bố (dinh tỉnh trưởng), Tòa án, Kho bạc, v.v…Đến trưa cùng ngày, cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Mỹ Tho đã toàn thắng. Sau khi chiếm được Tòa Bố và làm chủ các công sở, ông cùng với tập thể Tỉnh ủy xúc tiến việc thành lập Ủy ban nhân dân tỉnh và chuẩn bị tổ chức cuộc mít tinh lớn chào mừng cách mạng thành công. Ngay sau khởi nghĩa thắng lợi tại thị xã Mỹ Tho, các huyện trong tỉnh lần lượt giành được chính quyền.

Đêm 24/8/1945, ông chủ trì cuộc họp Tỉnh ủy được tổ chức tại Tòa Bố Mỹ Tho để xác định cơ cấu chính quyền nhân dân của tỉnh, triển khai ngay việc tổ chức mit-tinh lớn tại sân vận động Mỹ Tho (nay là Cung thiếu nhi tỉnh) để chào mừng thắng lợi của cách mạng và ra mắt chính quyền của nhân dân. Sáng ngày 25/8, một cuộc mít tinh lớn với hàng chục ngàn người từ các địa phương đổ về sân vận động Mỹ Tho để chào mừng cách thắng lợi và chứng kiến lễ ra mắt của Ủy ban nhân dân tỉnh.

 Ngày 23/9/1945, thực dân Pháp gây hấn ở Sài Gòn, mở đầu cho cuộc xâm lược Việt Nam lần thứ hai của bọn chúng. Đầu tháng 10/1945, quân Pháp đánh chiếm Mỹ Tho, ông rút vào hoạt động bí mật và cùng với  Tỉnh ủy lãnh đạo và chỉ đạo nhân dân tỉnh Mỹ Tho tiến hành cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, như củng cố cơ sở Đảng, tổ chức và phát triển lực lượng vũ trang, xây dựng vùng căn cứ, v.v…

Tháng 9 – 1946, quân Pháp hành quân càn quét vào xã Tân Bình Thạnh, huyện Chợ Gạo; và do có mật thám chỉ điểm, nên bọn chúng đã bắt được ông trong lúc ông đang triển khai Nghị quyết của Tỉnh ủy tại Chợ Gạo.

Biết ông là cán bộ lãnh đạo của Tỉnh ủy, nhà cầm quyền Pháp vừa bày trò mua chuộc, dụ dỗ; vừa tra tấn, đánh đập dã man hòng làm ông nhụt chí. Thế nhưng, ông vẫn giữ vững ý chí kiên cường, bất khuất của một chiến sĩ cộng sản chân chính. Trước sau, ông chỉ nhận mình là nhà báo với tên giả là Trần Văn Khá. Tỉnh ủy Mỹ Tho đã nhiều lần tổ chức giải thoát cho ông; nhưng đều không thành. Nhận thấy không thể khuất phục được ông; nên vào cuối năm 1946, giặc Pháp đã hèn hạ xử bắn ông tại xã Thanh Bình, huyện Chợ Gạo. Lúc ấy, ông mới vừa 36 tuổi, để lại bao niềm tíêc thương cho đồng bào, đống chí. Hiện tại, TP Mỹ Tho có một con đường mang tên Dương Khuy.

NGUYỄN PHÚC NGHIỆP

-----------------------------------

(1) Theo Địa chí tỉnh Bến Tre.

Khoa Lý luận chính trị