QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH VỀ TINH GỌN BỘ MÁY NHÀ NƯỚC TRONG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ

Ths. Nguyễn Thị Thảo

Khoa Lý luận chính trị - Giáo dục Quốc phòng và Thể chất

 Trường Đại học Tiền Giang

Tinh gọn bộ máy nhà nước không phải là nội dung mới, mà là vấn đề luôn được nhiều nước trên thế giới quan tâm, thực hiện một cách quyết liệt, nhằm mục đích nâng cao chất lượng, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả của bộ máy nhà nước.

Là người sáng lập, rèn luyện và lãnh đạo Đảng ta, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại một kho tàng lý luận phong phú về xây dựng Đảng. Trong đó tư tưởng của Hồ Chí Minh về tinh giản, kiện toàn tổ chức bộ máy gắn với sửa đổi phong cách và lề lối làm việc của cán bộ có ý nghĩa rất thiết thực, nhất là khi chúng ta đang thực hiện chủ trương xây dựng bộ máy nhà nước tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả trong giai đoạn hiện nay.

Việc tinh giản bộ máy nhà nước, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh là vấn đề cần thiết, phải làm mạnh mẽ và triệt để, cụ thể:

Thứ nhất, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhiều lần bàn về vấn đề tinh giản bộ máy nhà nước, nhằm xây dựng một nhà nước hoạt động ngày càng có hiệu lực, hiệu quả, góp phần giảm đáng kể gánh nặng về chi phí và ngân sách vận hành bộ máy, theo quan điểm “thà ít mà tốt”. Do vậy, theo Người, việc việc tinh gọn bộ máy trong toàn hệ thống chính trị phải luôn đi liền với vấn đề tiết kiệm chi phí, tránh quan liêu, lãng phí. Người chỉ rõ: “Giản chính – Chính quyền và đoàn thể tìm mọi cách để giảm bớt những cơ quan và những nhân viên không cần thiết để tiết kiệm sức người và của, để thêm sức vào việc sản xuất. Đồng thời, tìm mọi cách để nâng cao năng suất của những nhân viên và các cơ quan”.

Người cũng chỉ rõ: “Nói chung tiết kiệm cái gì? Tiết kiệm sức người như dân công, tiết kiệm tiền, tiết kiệm của. Mọi thứ đều phải tiết kiệm, tăng gia mà không tiết kiệm thì vô ích. Tiết kiệm mà không tăng gia thì lấy gì mà tiết kiệm? Mục đích tiết kiệm không phải là bớt ăn, mà là thêm ăn, làm cho bộ đội no”.

Mặt khác, theo Hồ Chí Minh, giữa tổ chức bộ máy và biên chế có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, khi bộ máy cồng kềnh thì biên chế phình ra và dẫn tới vừa quan liêu, vừa lãng phí. Ngày 11/1/1962, tại buổi nói chuyện tại Hội nghị truyền đạt Nghị quyết của Bộ Chính trị và Nghị quyết của Hội đồng Chính phủ về kế hoạch Nhà nước, Người chỉ rõ: Từ các bộ, ngành và các địa phương, bộ máy đều quá cồng kềnh và ngày càng phình ra. Vì vậy, sinh ra quan liêu, lãng phí.

Thứ hai, về hiệu quả, song song với việc thiết lập bộ máy hành chính Trung ương, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng chỉ đạo xây dựng ủy ban nhân dân các cấp theo phương châm gọn nhẹ về tổ chức, rõ ràng về chức năng, nhiệm vụ.

Khi được các nhà báo hỏi về sự cần thiết của việc tinh, gọn các bộ, các cơ quan ngang bộ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trả lời rất rõ ràng, ngắn gọn: “Vì nước mình nhỏ nên không cần nhiều bộ”.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định, nhà nướcc mà chúng ta xây dựng là công cụ để thực hiện quyền lực của nhân dân, do nhân dân tổ chức nên và vì lợi ích của nhân dân mà phục vụ. Do đó, bộ máy ấy phải hoạt động thực sự hiệu quả, “hoạt động không vì quyền lợi của một nhóm người nào, mà vì quyền lợi của toàn dân”. Theo Người, bộ máy ở các bộ, các ngành và các địa phương đều quá cồng kềnh và càng ngày càng phình ra, đây là nguyên nhân sinh ra bệnh quan liêu, lãng phí; “bộ máy cồng kềnh, nhiều giấy tờ, hình thức... từ cấp trên xuống cấp dưới, công việc chậm trễ, nhiều khi không ăn khớp”– đây chính là những biểu hiện của sự trì trệ trong bộ máy hành chính, những căn bệnh làm giảm sút hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước. Do vậy, Người luôn phê phán, đấu tranh nhằm loại bỏ những căn bệnh đó.

Mặt khác, để xây dựng bộ máy nhà nước tinh gọn, theo Người, đó là bộ máy ít bộ - ngành, ít tầng nấc trung gian, ít cán bộ nhưng vẫn thực hiện tốt chức năng quản lý nhà nước trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Người nhấn mạnh: “thà ít mà tốt”, người ít nhưng vẫn phải hoàn thành tốt chức năng quản lý nhà nước. Chỗ nào cần thì bố trí người, không cần thì không bố trí, đảm bảo không thừa người nào cả, "người nào vào việc nấy". Hiệu quả là ít người mà làm được nhiều việc, vẫn đảm bảo đầy đủ chức năng quản lý.

Thứ ba, ngoài đặc tính “ít mà tốt”, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước còn thể hiện ở khả năng tương tác giữa các bộ phận chức năng sao cho giữa họ vừa có sự phân định nhiệm vụ rõ ràng, vừa có sự phối hợp “ăn ý”. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Tất cả mọi người, bất kỳ ở một chức vụ nào, cao hay thấp, to hay nhỏ, tất cả mọi người làm thành một bộ máy. Thiếu một người nào hay có một người không làm tròn nhiệm vụ là hỏng cả”. Tinh gọn tức là không có ai thừa ra trong bộ máy đó, đồng bộ tức là hoạt động của một người, một bộ phận sẽ tác động đến sự vận hành của cả một bộ máy, hiệu quả tức là ít người mà làm được nhiều việc.

Thứ tư, cần phải chấn chỉnh biên chế, sắp xếp lại bộ máy hành chính.

Để tinh giản bộ máy nhà nước, theo Hồ Chí Minh cần phải tích cực thực hiện chấn chỉnh biên chế, sắp xếp lại bộ máy hành chính. Người khẳng định “Thực hành chấn chỉnh biên chế, để bớt sự đóng góp cho dân và thêm lực lượng vào công việc tăng gia sản xuất”.

Năm 1952, tại buổi nói chuyện với cán bộ quân nhu, Người nói: “Nói chung, các cơ quan đều phải tiết kiệm. Riêng cơ quan cung cấp tổ chức còn kềnh càng, thừa người, phải sắp xếp cho gọn gàng, hợp lý, mọi người đều có công việc thiết thực, những người thừa phải đưa đi chỗ thiếu, những người ở lại phải thi đua nâng cao năng suất của mình. Thế là tinh giản, tinh là đưa năng suất lên cao, làm cho mau cho tốt, giản là vừa phải, không kềnh càng, tránh hình thức”.

Tinh gọn tức là không có ai thừa ra trong bộ máy đó, đồng bộ tức là hoạt động của một người, một bộ phận sẽ tác động đến sự vận hành của cả một bộ máy, hiệu quả tức là ít người mà làm được nhiều việc - đó là quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về bộ máy hành chính tinh gọn, hiệu quả.

Việc tinh gọn bộ máy không phải diễn ra trong một bộ, một ngành mà là phải diễn ra trong toàn hệ thống chính trị, Người khẳng định: “Các cơ quan chính quyền và đoàn thể, các cơ quan kinh tế và các ủy ban, cần phải nâng cao năng suất, giảm bớt số người (tinh giản)... Vô luận thế nào cũng phải tìm đủ cách để biên chế các cơ quan lại”.

Thứ năm, cùng với việc tinh gọn bộ máy, Hồ Chí Minh còn đặc biệt nhấn mạnh đến yếu tố con người: phải chọn những cán bộ “vừa hồng vừa chuyên”, “có tài, có đức”, đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết; không chỉ “cắt bỏ cơ học” lao động dôi dư mà còn là nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ. Người yêu cầu, cần có kế hoạch nhằm bồi dưỡng đội ngũ công chức, viên chức để nâng cao trình độ chuyên môn và phẩm chất đạo đức; mỗi cán bộ, công chức, viên chức phải thực hành đạo đức cách mạng: cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; mọi cán bộ, công chức phải đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân, “trừ bỏ, quét sạch, tiêu diệt” chủ nghĩa cá nhân ra khỏi tư tưởng của từng cán bộ, đồng thời nuôi dưỡng, bồi đắp tinh thần tập thể, có như vậy mới có thể xây dựng được bộ máy Nhà nước “tinh gọn, liêm chính, phục vụ Nhân dân”.

Có thể nói, Tư tưởng Hồ Chí Minh về tinh, gọn bộ máy hệ thống chính trị là nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho Đảng, Nhà nước kế thừa, phát huy, vận dụng và phát triển sáng tạo trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện nay. Từ thực tiễn đổi mới, tinh gọn tổ chức bộ máy hệ thống chính trị hiện nay, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy là tất yếu khách quan. Đây là cuộc cách mạng đầy khó khăn, thách thức, đòi hỏi sự đoàn kết, thống nhất cao trong nhận thức và hành động của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội để tiến tới xây dựng một đất nước Việt Nam giàu mạnh, dân chủ, công bằng và văn minh.

Tài liệu tham khảo

[1]. Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 4.

[2]. Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 6.

[3]. Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 7.

[4]. Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 8.

[5]. Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 13.

Khoa Lý luận chính trị - Giáo dục Quốc phòng và Thể chất