Ngày 11/12/2025, Trường Đại học Tiền Giang tổ chức cuộc họp Hội đồng đánh giá đánh giá nhiệm vụ khoa học và công nghệ tại Trường Đại học Tiền Giang (đề tài KHCN do tỉnh Đồng Tháp quản lý) : “Nghiên cứu sản xuất một số sản phẩm giá trị gia tăng từ phụ phẩm cây khóm đốn bỏ ở huyện Tân Phước, tỉnh Tiền Giang”  do Thạc sĩ Phạm Thị Minh Hoàng (Khoa NN&CNTP) làm chủ nhiệm.

Hội đồng đánh giá kết quả gồm: Cao Nguyên Thi - Phó Hiệu trưởng, Chủ tịch Hội đồng; và các thành viên khác, gồm có Tiến sĩ Dương Thị Cẩm Nhung - Trường Đại học Thủ Dầu Một; Tiến sĩ Trương Quốc Tất - Trường Đại học Cửu Long; Tiến sĩ Nguyễn Thị Hằng Phương, Tiến sĩ Nguyễn Tấn Hùng, Thạc sĩ Trần Lê Vinh, Thạc sĩ Phan Thị Ngọc Hạnh, Thạc sĩ Phan Thị Hồng Ngọc (Khoa NN&CNTP); Thạc sĩ Phạm Quốc Thịnh (Phó trưởng phòng, Phòng Quản lý Khoa học Công nghệ) - Thư ký Hội đồng.

Huyện Tân Phước là một huyện thuộc vùng Đồng Tháp Mười của tỉnh Tiền Giang, đất đai phần lớn bị nhiễm phèn, người dân sống chủ yếu bằng sản xuất nông nghiệp với cây trồng chủ lực là cây khóm. Theo số liệu tổng kết từ báo cáo tuần về tình hình và kết quả sản xuất nông nghiệp từ 24/11 đến ngày 01/12/2023 của Phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn huyện Tân Phước, Tỉnh Tiền Giang thì hiện nay diện tích trồng khóm trên toàn huyện là 15.393,6 ha, tập trung ở thị trấn Mỹ Phước, các xã Thạnh Mỹ, Hưng Thạnh, Thạnh Tân, Thạnh Hòa, Tân Hòa Đông, Tân Lập 1, Tân Lập 2, Phước Lập. Diện tích cho trái là 13.285 ha, với năng suất bình quân là 20,3 tấn/ha, sản lượng 269.299 tấn.

Tuy nhiên, sau ba năm thu hoạch trái, cây khóm sẽ lão hóa nên năng suất rất thấp, cần đốn bỏ, trồng cây mới. Để phá bỏ khóm, người nông dân địa phương thường xử lý bằng thuốc hóa học hoặc chặt, phơi, đốt hay thải bỏ trực tiếp xuống ao chứa nước tưới. Các cách xử lý này vừa tốn kinh phí vừa gây hại cho đất, đồng thời làm ô nhiễm môi trường, đặc biệt là môi trường không khí và nước. Thân, lá, rễ ước tính trong 1 ha khóm đốn bỏ để trồng lại sau 2 vụ thu trái sẽ để lại 50 tấn phế phẩm. Cây khóm đốn bỏ có củ hủ và lá. Củ hủ và lá khóm hoàn toàn có thể được tận dụng để sản xuất các sản phẩm giá trị gia tăng. Củ hủ khóm từ lâu đã được người dân địa phương tận dụng chế biến dưa muối chua, nhưng quá trình chế biến lại mang tính thủ công, chất lượng không đồng đều, sản phẩm dễ hư hỏng nên chưa được thương mại hóa trên thị trường. Trong thực phẩm muối chua còn chứa nhiều vi khuẩn có lợi, được gọi là probiotics, quan trọng với sức khỏe đường ruột. Vì thế ăn thực phẩm muối chua giúp tăng cường sức khoẻ cho đường ruột, tăng cường miễn dịch, bổ sung các chất chống oxy hoá. Ở các nước châu Âu và châu Mỹ, sản phẩm muối chua được sản xuất ở quy mô công nghiệp với sản lượng cao và được tiêu thụ trong các siêu thị như một thực phẩm an toàn và hấp dẫn. Nồng độ muối thấp thường dẫn đến những hư hỏng không mong muốn trong quá trình lên m nồng độ cao sẽ ức chế vi khuẩn lactic làm cho thời gian lên men kéo dài thâm chí quá trình lên men không thể xảy ra. Chính vì thế việc nghiên cứu quy trình sản xuất củ khóm muối chua đạt các tiêu chuẩn cảm quan và an toàn thực phẩm là rất thiết.

Trong những năm gần đây, nhu cầu tiêu dùng của thị trường dệt may chuyển dần sang các sản phẩm thân thiện môi trường với những nguyên li gần gũi và dễ tìm. Sản phẩm thời trang này được biết đến với tên gọi e fashion (thời trang sinh thái). Những bộ trang phục eco-fashion thường màu sắc trầm do được nhuộm từ chất màu tự nhiên, nhưng an toàn cho người mặc và không ảnh hưởng xấu tới môi trường. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhị mà các sản phẩm may mặc thân thiện môi trường đang đối mặt là giá thàn cao hơn các sản phẩm từ vật liệu hóa học vì đặc tính mềm, bóng của nó. Nguyên liệu xanh an toàn cho người sử dụng và thân thiện với mô trường đang dần trở thành xu hướng trong việc lựa chọn các sản phẩm may mặc. Bên cạnh nguồn nguyên liệu tự nhiên truyền thống như bông, lanh, len hay sợi tơ tằm thì các xơ thực vật như gai, chuối, khóm, tre cũng đang được nghiên cứu và đưa vào sử dụng. Khóm là loại cây lấy quả trồng khá phổ biết ở Việt Nam. Việc tận dụng lá khóm - một dạng phế phẩm nông nghiệp đưa vào kéo sợi - dệt vải không chỉ khắc phục vấn đề môi trường mà còn mang lại hiệu quả kinh tế.

Song song với việc tăng năng suất cây khóm bằng phương pháp canh tác thì giải pháp biến các phế - phụ phẩm của cây khóm thành các sản phẩm có giá trị kinh tế nhằm nâng cao chuỗi giá trị sản phẩm là cách tiếp cận mang tính cơ bản, bền vững, thân thiện với môi trường và phù hợp với văn hóa của địa phương. Để thực hiện giải pháp này, các sản phẩm có giá trị như củ hủ khóm muối chua, phân bón vi sinh, sợi tự nhiên sẽ được nghiên cứu sản xuất từ các phế phẩm của cây khóm (biến chất thải thành tiền). Ngoài ra, vấn đề bảo vệ môi trường tạo thương hiệu sản phẩm cho địa phương sẽ thúc đẩy phát triển ngành du lịch của tỉnh nhà.

Đề tài được thực hiện theo định hướng ứng dụng và triển khai sản xuất thử nghiệm, do đó sẽ góp phần khẳng định tính khả thi của những kỹ thuật phương pháp, giải pháp công nghệ đã và đang được nghiên cứu trong lĩnh vự chế biến nông sản, chế biến thực phẩm và các lĩnh vực khác có liên quan để nguồn nguyên liệu khóm.

Đề tài đã góp phần nâng cao giá trị sử dụng của phụ phẩm cây khóm vốn bị bỏ đi sau thu hoạch, chuyển hóa thành các sản phẩm có giá trị gia tăng như nguyên liệu chế biến, sản phẩm sinh học hoặc phân hữu cơ. Qua đó giúp giảm chi phí xử lý phế thải, tăng hiệu quả khai thác tài nguyên bản địa, mở ra hướng đa dạng hóa sản phẩm từ cây khóm, góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân và các cơ sở sản xuất tại địa phương. Kết quả nghiên cứu góp phần tạo thêm việc làm tại chỗ, nhất là cho lao động nông thôn, thông qua các hoạt động thu gom, sơ chế và chế biến phụ phẩm khóm. Đồng thời, đề tài góp phần nâng cao nhận thức của người dân về sản xuất theo hướng kinh tế tuần hoàn, khuyến khích đổi mới tư duy từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang gắn kết sản xuất với chế biến và bảo vệ môi trường, phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp bền vững của địa phương.

Việc tận dụng phụ phẩm cây khóm thay vì đốt bỏ hoặc thải ra môi trường đã góp phần giảm ô nhiễm đất, nước và không khí tại vùng trồng khóm tập trung ở huyện Tân Phước. Các sản phẩm được tạo ra từ phụ phẩm giúp giảm lượng chất thải nông nghiệp, cải thiện chất lượng đất canh tác và hướng đến mô hình sản xuất thân thiện với môi trường, góp phần bảo vệ hệ sinh thái và phát triển nông nghiệp bền vững lâu dài.

Tại buổi nghiệm thu, Hội đồng đánh giá cao tính khoa học, tính thực tiễn và hiệu quả của đề tài, thống nhất xếp loại “Đạt” và đề nghị Sở khoa học và Công nghệ Đồng Tháp cho nghiệm thu kết quả cấp tỉnh.

                                                                                    Như Ngà - Phòng QLKHCN&HTQT

Phòng Quản lý khoa học công nghệ và Hợp tác quốc tế