Sáng ngày 25/7/2025, tại Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh (số 280 An Dương Vương, Quận 5, TP. HCM), Nghiên cứu sinh Nguyễn Giang Lam – Phó Trưởng Khoa Sư phạm và Khoa học Cơ bản, Trường Đại học Tiền Giang – đã bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ chuyên ngành Tâm lý học với đề tài “Năng lực tư duy sáng tạo của sinh viên Sư phạm”.

Luận án được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Thị Tứ và TS. Mai Hiền Lê. Hội đồng đánh giá luận án gồm các nhà khoa học, chuyên gia giàu kinh nghiệm đến từ các trường đại học lớn trong cả nước, như Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – ĐHQG Hà Nội, Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, Trường Đại học Sài Gòn và Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – ĐHQG TP.HCM. Trong đó, GS.TS Trần Thị Minh Đức giữ vai trò Chủ tịch Hội đồng; TS. Kiều Thị Thanh Trà làm Thư ký; ba phản biện là PGS.TS Phạm Văn Tuân, PGS.TS Đỗ Tất Thiên và PGS.TS Huỳnh Văn Chẩn; cùng hai ủy viên là PGS.TS Trịnh Thị Linh và TS. Bùi Hồng Quân.

Luận án tiếp cận năng lực tư duy sáng tạo như là khả năng thực hiện các hành động độc đáo, hiệu quả nhằm giải quyết vấn đề trong hoạt động học tập, thực hành và rèn luyện nghề nghiệp của sinh viên Sư phạm. Trên cơ sở đó, luận án đã thực hiện nhiều phân tích, đánh giá và đề xuất giải pháp có giá trị thực tiễn và khoa học.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, thông qua trắc nghiệm TSD-Z, sinh viên Sư phạm có ưu thế về năng lực phân tích mở rộng và suy luận logic, tuy nhiên còn hạn chế ở năng lực quan sát, phát hiện thuộc tính mới, hình thành giả thuyết, suy luận trực giác và lập luận ngôn ngữ. Đặc biệt, năng lực đột phá trong suy luận trực giác (mở rộng thuộc tính, đa dạng hóa, trừu tượng hóa biểu tượng) chưa được phát huy đúng mức. Phát hiện này có ý nghĩa quan trọng đối với việc điều chỉnh chương trình đào tạo theo hướng phát triển năng lực tư duy sáng tạo một cách thiết thực và hiệu quả hơn.

Luận án cũng phân tích biểu hiện năng lực tư duy sáng tạo trong bốn nhóm hoạt động chủ yếu của sinh viên Sư phạm gồm: học tập – nghiên cứu, thực hành nghiệp vụ, thực tập sư phạm và hoạt động phong trào – đoàn thể. Trong đó, sinh viên thể hiện rõ nhất năng lực tư duy sáng tạo thông qua các hoạt động thực hành nghiệp vụ và thực tập sư phạm. Ngược lại, năng lực hình thành nhiều giả thuyết và năng lực lập luận ngôn ngữ thuyết phục còn hạn chế trong hoạt động học tập và hoạt động đoàn thể. Những kết quả này góp phần định hướng điều chỉnh nội dung và thiết kế lại các hoạt động giảng dạy nhằm đáp ứng tốt hơn chuẩn đầu ra về năng lực tư duy sáng tạo.

Ngoài ra, luận án chỉ ra sự khác biệt về năng lực tư duy sáng tạo của sinh viên Sư phạm theo các biến số nhân khẩu và xã hội. Cụ thể, sinh viên từ năm nhất đến năm tư có sự tiến bộ rõ rệt về các năng lực thành phần. Nam sinh viên nổi trội hơn nữ sinh viên ở năng lực hình thành giả thuyết. Sinh viên ngành Toán, Vật lý, Địa lý thể hiện năng lực tư duy sáng tạo cao hơn so với sinh viên ngành Ngữ văn, Tiếng Anh, Sinh học. Đặc biệt, sinh viên có việc làm thêm hoặc tham gia hoạt động đoàn thể thường có năng lực tư duy sáng tạo tốt hơn. Sinh viên ở thành thị cũng có biểu hiện năng lực cao hơn so với sinh viên ở nông thôn. Những kết quả này là cơ sở để các trường sư phạm xây dựng chiến lược hỗ trợ nhóm sinh viên còn hạn chế về tư duy sáng tạo, thông qua việc tăng cường hoạt động giảng dạy kỹ năng, thực hành nghề nghiệp và phong trào phù hợp.

Luận án đồng thời xác định các nhóm yếu tố ảnh hưởng đến năng lực tư duy sáng tạo của sinh viên Sư phạm. Trong đó, kiến thức và kỹ năng ngành học là yếu tố tác động mạnh mẽ nhất, tiếp theo là nội dung và phương pháp giảng dạy của giảng viên. Tuy nhiên, quá trình tự rèn luyện năng lực tư duy sáng tạo của sinh viên vẫn còn yếu, chuẩn đầu ra chưa được phổ biến hiệu quả. Những kết quả này góp phần định hướng cải tiến chương trình đào tạo, thiết kế các học phần mở, gắn thực tiễn, tăng cường phản hồi sau thực hành – thực tập, từ đó nâng cao năng lực tư duy sáng tạo của sinh viên Sư phạm.

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, luận án đã đề xuất bốn biện pháp nhằm phát triển năng lực tư duy sáng tạo của sinh viên Sư phạm. Các biện pháp gồm: nâng cao nhận thức của sinh viên về tư duy sáng tạo; tăng cường rèn luyện các năng lực thành phần thông qua học tập và nghiên cứu; tổ chức dạy học theo hướng phát triển tư duy sáng tạo; và phát triển năng lực này thông qua thực hành, thực tập tại các cơ sở giáo dục. Những biện pháp này phù hợp với bối cảnh giáo dục đại học khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, có tính khả thi cao, góp phần gắn kết giữa đào tạo chuyên môn và thực tiễn nghề nghiệp, hướng đến nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên trong khu vực.

BBT